Το ανοσοποιητικό μας σύστημα αποτελεί την «ασπίδα» του οργανισμού απέναντι σε ιούς, βακτήρια και λοιμώξεις. Είναι ένα πολύπλοκο δίκτυο κυττάρων και μορίων που συνεργάζεται για να αναγνωρίζει και να αντιμετωπίζει παθογόνους παράγοντες, με χρονική και ποιοτική ισορροπία δράσης. Δε λειτουργεί αυτόνομα, αλλά επηρεάζεται άμεσα από τον τρόπο ζωής μας και, φυσικά, από τη διατροφή.
Τους χειμερινούς μήνες – αλλά και σε περιόδους αυξημένου στρες, κόπωσης ή έλλειψης ύπνου – η ανάγκη για σωστή θρέψη γίνεται ακόμη πιο σημαντική. Αν και ορισμένα θρεπτικά συστατικά συμβάλλουν στην υποστήριξη της φυσιολογικής άμυνας του οργανισμού και είναι απαραίτητα για τη διατήρηση των ανοσολογικών λειτουργιών, δεν υπάρχουν «μαγικά» τρόφιμα ή συμπληρώματα που θωρακίζουν άμεσα τον οργανισμό. Αυτό που πραγματικά ενισχύει το ανοσοποιητικό είναι η συνολική εικόνα της διατροφής μας, σε βάθος χρόνου.
Πώς συνδέεται η διατροφή με το ανοσοποιητικό;
Για να λειτουργεί ένα ανοσοποιητικό σύστημα όπως πρέπει, απαιτείται επάρκεια σε ενέργεια και βασικά θρεπτικά συστατικά και υγιής μικροβιακή ισορροπία στο έντερο. Η ακατάλληλη διατροφή μπορεί να οδηγήσει σε μειωμένη άμυνα και αυξημένη ευπάθεια σε λοιμώξεις, όπως έχει δειχθεί σε μελέτες που συνδέουν μη ισορροπημένη διατροφή με επιδείνωση ανοσοποιητικής απάντησης.
Οι ελλείψεις – αλλά και οι υπερβολές – μπορούν να επηρεάσουν αρνητικά την άμυνα του οργανισμού.
Μια ισορροπημένη διατροφή:
• υποστηρίζει την παραγωγή ανοσοκυττάρων,
• συμβάλλει στη σωστή λειτουργία των αντιφλεγμονωδών μηχανισμών,
• βοηθά τον οργανισμό να ανταποκρίνεται πιο αποτελεσματικά σε λοιμώξεις.
Ακολουθούν οι κύριες διατροφικές παράμετροι που επηρεάζουν άμεσα ή έμμεσα τη λειτουργία του ανοσοποιητικού.
Βιταμίνη C
Η βιταμίνη C συμβάλλει στη φυσιολογική λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος και δρα ως αντιοξειδωτικό. Ο οργανισμός μας δεν τη συνθέτει, επομένως πρέπει να συμπεριλαμβάνεται στη διατροφή.
Καλές πηγές βιταμίνης C: εσπεριδοειδή, ακτινίδιο, φράουλες, πιπεριές, μπρόκολο.
Βιταμίνη Α
Η βιταμίνη Α είναι κρίσιμη για το ανοσοποιητικό, καθώς διατηρεί την υγεία των βλεννογόνων σε έντερο, πνεύμονες και ουροποιητικό σύστημα, εμποδίζοντας την είσοδο παθογόνων και είναι απαραίτητη για την παραγωγή λευκών αιμοσφαιρίων.
Καλές πηγές βιταμίνης Α: συκώτι, αβγά, γάλα, καρότα, γλυκοπατάτες, σπανάκι.
Βιταμίνη D
Η βιταμίνη D συμβάλλει στη φυσιολογική λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος σε όλες τις ηλικίες. Χαμηλά επίπεδα βιταμίνης D έχουν συσχετιστεί με αυξημένη ευαισθησία σε λοιμώξεις.
Καλές πηγές βιταμίνης D: λιπαρά ψάρια, μουρουνέλαιο, εμπλουτισμένα τρόφιμα και φυσικά η έκθεση στον ήλιο.
Σε περιπτώσεις ανεπάρκειας, η συμπληρωματική χορήγηση γίνεται μόνο κατόπιν σύστασης ειδικού.
Βιταμίνη Ε
Η βιταμίνη Ε εμφανίζει αντιοξειδωτική δράση και συμβάλλει στη διατήρηση της ακεραιότητας των κυτταρικών μεμβρανών.
Καλές πηγές βιταμίνης Ε: φυτικά έλαια, ξηροί καρποί, σπόροι.
Φυλλικό οξύ
Το φυλλικό οξύ αποτελεί απαραίτητο στοιχείο στην παραγωγή των νουλεϊκών οξέων (RNA, DNA) και τα αποτελέσματα των επιστημονικών ερευνών επισημαίνουν ότι η έλλειψή του οδηγεί σε εξασθένιση του ανοσοποιητικού και αυξημένη ευαισθησία σε λοιμώξεις.
Καλές πηγές φυλλικού οξέος: πράσινα φυλλώδη λαχανικά, μπρόκολο.
Ψευδάργυρος (Zinc)
Ο ψευδάργυρος έχει επίσης τεκμηριωμένη σχέση με τη φυσιολογική λειτουργία των ανοσοκυττάρων και κατέχει σημαντικό ρόλο στη διαδικασία της επούλωσης.
Καλές πηγές ψευδαργύρου: οστρακοειδή και θαλασσινά, κρέας, γαλακτοκομικά, όσπρια, ξηροί καρποί, δημητριακά ολικής άλεσης.
Σίδηρος
Απαραίτητος για τη μεταφορά οξυγόνου και τη σωστή ανοσολογική λειτουργία. Η έλλειψή του μπορεί να επηρεάσει αρνητικά την άμυνα του οργανισμού, καθώς συμβάλλει στην αντιμετώπιση των λοιμώξεων.
Καλές πηγές σιδήρου: συκώτι, κρέας, ψάρια και θαλασσινά, όσπρια.
Δες εδώ περισσότερες λεπτομέρειες.
Σελήνιο
Το σελήνιο είναι απαραίτητο για ένα δυνατό ανοσοποιητικό σύστημα, καθώς υποστηρίζει τη λειτουργία των ανοσοκυττάρων, βοηθά στην αντιμετώπιση ιών και βακτηρίων, μειώνει τη διάρκεια ασθενειών και προστατεύει από το οξειδωτικό στρες, ενισχύοντας την άμυνα του οργανισμού έναντι λοιμώξεων και φλεγμονών.
Καλές πηγές σεληνίου: Brazilian nuts, κρέας, ψάρια.
Πρωτεΐνη
Οι ανοσολογικοί μηχανισμοί απαιτούν δομικά στοιχεία από πρωτεΐνες για την παραγωγή αντισωμάτων και κυττάρων άμυνας. Επομένως, επαρκής πρόσληψη πρωτεΐνης είναι σημαντική για την υποστήριξη της ανοσολογικής απάντησης.
Καλές πηγές πρωτεΐνης: κρέας, ψάρια και θαλασσινά, όσπρια, αβγά, γαλακτοκομικά.
Ω – 3 λιπαρά οξέα
Τα ωμέγα-3 λιπαρά οξέα ενισχύουν το ανοσοποιητικό σύστημα υποστηρίζοντας τη δημιουργία πιο εύκαμπτων και γερών μεμβρανών στα ανοσοκύτταρα, βελτιώνοντας έτσι τη λειτουργικότητα και την επικοινωνία τους. Επιπλέον παρουσιάζουν και αντιφλεγμονώδη δράση, βοηθώντας έτσι τον οργανισμό να καταπολεμήσει λοιμώξεις και παθογόνα.
Καλές πηγές ω – 3 λιπαρών οξέων: λιπαρά ψάρια, λιναρόσπορος, καρύδια, σπόροι chia, μουρουνέλαιο.
Πρεβιοτικά και προβιοτικά για υγιές έντερο
Περίπου το 70% του ανοσοποιητικού μας συστήματος σχετίζεται με το έντερο. Η καλή λειτουργία και η υγιής ισορροπία του εντερικού μικροβιώματος παίζει καθοριστικό ρόλο στην άμυνα του οργανισμού. Τρόφιμα πλούσια σε φυτικές ίνες (πρεβιοτικά) και τρόφιμα με «καλά» βακτήρια (προβιοτικά), όπως γιαούρτι, κεφίρ και προϊόντα ζύμωσης, συμβάλλουν σε ένα ευνοϊκό μικροβίωμα που υποστηρίζει την ανοσολογική λειτουργία.
Άλλα μικροθρεπτικά συστατικά
Άλλες βιταμίνες και ιχνοστοιχεία όπως, βιταμίνες του συμπλέγματος B και χαλκός, παίζουν επίσης ρόλο στην υποστήριξη ανοσολογικών λειτουργιών. Επιπλέον, τα αντιοξειδωτικά βοηθούν στη μείωση του οξειδωτικού στρες, το οποίο σχετίζεται με φλεγμονώδεις αντιδράσεις που μπορούν να επηρεάσουν αρνητικά την ανοσολογική λειτουργία. Φυτοχημικές ουσίες όπως πολυφαινόλες βρίσκονται σε φρούτα και λαχανικά και έχουν υποστηρικτική δράση στη γενική υγεία.
Ενυδάτωση και συνολική ενεργειακή πρόσληψη
Η επαρκής πρόσληψη νερού υποστηρίζει τη λειτουργία όλων των κυττάρων, συμπεριλαμβανομένων των ανοσοκυττάρων (δες εδώ περισσότερες λεπτομέρειες). Επίσης, η συνολική ενεργειακή επάρκεια μέσω ποικιλίας και ισορροπημένων διατροφικών επιλογών διασφαλίζει ότι ο οργανισμός έχει τα απαραίτητα «καύσιμα» για να λειτουργεί σωστά, συμπεριλαμβανομένου του ανοσοποιητικού.
Χρειάζονται συμπληρώματα;
Στις περισσότερες περιπτώσεις, μια ισορροπημένη διατροφή καλύπτει τις ανάγκες του οργανισμού. Τα συμπληρώματα δεν αντικαθιστούν το φαγητό και δε λειτουργούν προληπτικά όταν δεν υπάρχει έλλειψη. Η χρήση τους θα πρέπει να γίνεται:
• εξατομικευμένα
• με βάση τις πραγματικές ανάγκες και
• σε συνεργασία με επαγγελματία υγείας,
καθώς πολλές φορές η μη σωστή ή υπερβολική χρήση τους ενέχει κινδύνους.
Είναι σημαντικό να τονίσουμε ότι κανένα τρόφιμο ή συμπλήρωμα δεν μπορεί από μόνο του να προλάβει ή να θεραπεύσει λοιμώξεις ή ασθένειες. Η συνολική ενίσχυση του ανοσοποιητικού δεν προκύπτει μόνο από τη διατροφή αλλά από ένα συνδυασμό υγιεινών συνηθειών, όπως ο επαρκής ύπνος, η συστηματική φυσική δραστηριότητα, η διαχείριση στρες και σε μεγάλο βαθμό από την καλή υγιεινή (πλύσιμο χεριών, εμβολιασμοί όπου ενδείκνυνται).
Η ενίσχυση του ανοσοποιητικού δεν επιτυγχάνεται με «γρήγορες λύσεις», detox ή υπερδοσολογίες βιταμινών. Χτίζεται καθημερινά μέσα από σταθερές και ισορροπημένες επιλογές. Ένα θρεπτικό πλάνο που περιλαμβάνει ποικιλία τροφίμων από όλες τις ομάδες, επαρκή πρωτεΐνη, φρούτα και λαχανικά, και καλούς υδατάνθρακες και λιπαρά, σε συνδυασμό με υγιείς συνήθειες ζωής, αποτελεί την πιο αποτελεσματική στρατηγική για διατήρηση ενός λειτουργικού ανοσοποιητικού συστήματος.
Με συνέπεια και φροντίδα, μπορούμε να υποστηρίξουμε ουσιαστικά τον οργανισμό μας και την άμυνά του όχι μόνο τον χειμώνα, αλλά όλο τον χρόνο!