Για αυτό και η αντιμετώπισή του δεν μπορεί να περιορίζεται σε μία δίαιτα ή σε ένα φάρμακο. Χρειάζεται εξατομικευμένη και μακροχρόνια προσέγγιση, στην οποία συμμετέχουν ο γυναικολόγος, ο ενδοκρινολόγος, ο διαιτολόγος-διατροφολόγος, ο ψυχολόγος ή άλλοι επαγγελματίες υγείας, ανάλογα με τις ανάγκες κάθε γυναίκας.

Σε αυτό το άρθρο θα δούμε τι ακριβώς είναι το ΠΜΩΣ, πώς διαγιγνώσκεται, ποιες παθήσεις και επιπλοκές συνδέονται με αυτό, ποιος είναι ο ρόλος της διατροφής και της άσκησης, τι ισχύει για την ινσουλινοαντίσταση, τη μετφορμίνη και την ινοσιτόλη, αλλά και τι μπορεί πρακτικά να κάνει μια γυναίκα στην καθημερινότητά της.

Τι είναι το ΠΜΩΣ;

Το ΠΜΩΣ δεν είναι απλώς μια διαταραχή των ωοθηκών.

Πρόκειται για μια σύνθετη κατάσταση στην οποία αλληλεπιδρούν διάφοροι ορμονικοί και μεταβολικοί μηχανισμοί. Συχνά συνυπάρχουν αυξημένη δράση των ανδρογόνων, διαταραχές της ωορρηξίας και της λειτουργίας του άξονα υποθάλαμος-υπόφυση-ωοθήκες, ενώ η ινσουλινοαντίσταση αποτελεί σημαντικό μέρος της παθοφυσιολογίας του συνδρόμου. Παράλληλα, μπορεί να συνυπάρχουν αυξημένη κεντρική λιπώδης εναπόθεση, διαταραχές στη γλυκόζη και στα λιπίδια και αυξημένος καρδιομεταβολικός κίνδυνος. 

Αυτό εξηγεί γιατί δύο γυναίκες με ΠΜΩΣ μπορεί να έχουν εντελώς διαφορετική εικόνα.

Μία γυναίκα μπορεί να έχει κυρίως ακανόνιστο κύκλο και ακμή, μία άλλη έντονο υπερανδρογονισμό και αυξημένη τριχοφυΐα, μία τρίτη σημαντική ινσουλινοαντίσταση και μεταβολικές διαταραχές, ενώ κάποια άλλη μπορεί να αντιμετωπίζει κυρίως προβλήματα γονιμότητας.

Επομένως, δεν υπάρχει μία ενιαία «δίαιτα για το ΠΜΩΣ» που να ταιριάζει σε όλες.

Γιατί ονομάζεται πλέον ΠΜΩΣ και όχι «πολυκυστικές ωοθήκες»;

Η αλλαγή της ονομασίας είναι σημαντική και για έναν ακόμη λόγο: δε χρειάζεται να υπάρχουν κύστεις στις ωοθήκες για να υπάρχει ΠΜΩΣ.

Η πολυκυστική μορφολογία των ωοθηκών αποτελεί μόνο ένα από τα πιθανά διαγνωστικά χαρακτηριστικά του συνδρόμου.

Μάλιστα, αυτό που παρατηρείται συχνά στις ωοθήκες δεν είναι απαραίτητα «κύστεις» με την έννοια που χρησιμοποιείται στην καθημερινή γλώσσα, αλλά μεγάλος αριθμός μικρών ωοθυλακίων που δεν έχουν ακολουθήσει τη φυσιολογική πορεία ανάπτυξης.

Επομένως, το «έχω ΠΜΩΣ» δε σημαίνει ότι οι ωοθήκες μου είναι «γεμάτες κύστες».

Πώς διαγιγνώσκεται το ΠΜΩΣ;

Η διάγνωση δε γίνεται με μία μόνο εξέταση αίματος και δεν μπορεί να βασιστεί μόνο στον υπέρηχο.

Στις ενήλικες, η διάγνωση βασίζεται στην παρουσία τουλάχιστον δύο από τρία βασικά χαρακτηριστικά, αφού προηγουμένως αποκλειστούν άλλες καταστάσεις που μπορεί να προκαλούν παρόμοια συμπτώματα:

1. Διαταραχή της ωορρηξίας

Συνήθως εκδηλώνεται ως ακανόνιστος ή αραιός εμμηνορρυσιακός κύκλος.

2. Κλινικός ή/και βιοχημικός υπερανδρογονισμός

Πρόκειται για αυξημένη δράση ή επίπεδα ανδρογόνων.

Μπορεί να εκδηλώνεται με αυξημένη τριχοφυΐα, ακμή ή τριχόπτωση, ενώ μπορεί να διαπιστωθεί και μέσω εξετάσεων αίματος.

3. Πολυκυστική μορφολογία των ωοθηκών ή αυξημένη AMH

Σε ενήλικες, η πολυκυστική μορφολογία των ωοθηκών στον υπέρηχο μπορεί, σε συγκεκριμένο διαγνωστικό πλαίσιο, να αντικατασταθεί από την αξιολόγηση της AMH (αντιμυλλέριας ορμόνης).

Δεν είναι απαραίτητο να υπάρχουν και τα τρία χαρακτηριστικά.

Μάλιστα, όταν μια ενήλικη γυναίκα παρουσιάζει τόσο διαταραχή της ωορρηξίας όσο και υπερανδρογονισμό, δεν είναι απαραίτητο να γίνει υπέρηχος ή εξέταση AMH για να επιβεβαιωθεί το ΠΜΩΣ, εφόσον έχουν αποκλειστεί άλλες πιθανές αιτίες.

Η διάγνωση είναι διαφορετική στις έφηβες.

Ο υπέρηχος των ωοθηκών και η AMH δε συνιστώνται για τη διάγνωση του ΠΜΩΣ στην εφηβεία, επειδή οι φυσιολογικές αλλαγές της εφηβείας μπορεί να μοιάζουν με χαρακτηριστικά του συνδρόμου.

Απαιτείται πιο προσεκτική αξιολόγηση της διαταραχής του κύκλου και του υπερανδρογονισμού και, όπου χρειάζεται, παρακολούθηση με την πάροδο του χρόνου.

ΠΜΩΣ και ινσουλινοαντίσταση

Η ινσουλινοαντίσταση αποτελεί σημαντικό μέρος της παθοφυσιολογίας του ΠΜΩΣ, αλλά χρειάζεται να ξεκαθαρίσουμε κάτι που συχνά προκαλεί σύγχυση.

Δε χρειάζεται κάθε γυναίκα με ΠΜΩΣ να κάνει εξέταση ινσουλίνης νηστείας για να «δει αν έχει ινσουλινοαντίσταση».

Η διεθνής οδηγία αναφέρει ότι οι διαθέσιμες εξετάσεις ινσουλίνης έχουν περιορισμένη κλινική χρησιμότητα και δε συνιστώνται για τον έλεγχο της ινσουλινοαντίστασης στην καθημερινή κλινική πρακτική. 

Αυτό που έχει μεγαλύτερη σημασία είναι να αξιολογείται ο μεταβολισμός της γλυκόζης.

Οι γυναίκες με ΠΜΩΣ έχουν αυξημένο κίνδυνο για διαταραγμένη γλυκόζη νηστείας, διαταραγμένη ανοχή στη γλυκόζη και σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2, ανεξάρτητα από την ηλικία και το σωματικό βάρος. 

Για αυτό συνιστάται έλεγχος της γλυκαιμικής κατάστασης κατά τη διάγνωση και επανέλεγχος συνήθως κάθε 1–3 χρόνια, ανάλογα με τους ατομικούς παράγοντες κινδύνου.

Η δοκιμασία ανοχής γλυκόζης από το στόμα (OGTT 75 g) θεωρείται η ακριβέστερη εξέταση για την αξιολόγηση του γλυκαιμικού μεταβολισμού στο ΠΜΩΣ. Αν δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί, μπορούν να χρησιμοποιηθούν η γλυκόζη νηστείας ή/και η HbA1c, γνωρίζοντας όμως ότι είναι λιγότερο ακριβείς για αυτόν τον σκοπό. 

Ο έλεγχος της γλυκαιμικής κατάστασης έχει ιδιαίτερη σημασία πριν από μια εγκυμοσύνη ή θεραπεία γονιμότητας.

ΠΜΩΣ και σωματικό βάρος

Ένα από τα πιο σημαντικά σημεία στη σύγχρονη αντιμετώπιση του ΠΜΩΣ είναι ότι το σύνδρομο δεν είναι συνώνυμο της παχυσαρκίας.

Το ΠΜΩΣ μπορεί να εμφανιστεί σε γυναίκες ανεξάρτητα από το σωματικό τους βάρος.

Παράλληλα, ένα υψηλότερο σωματικό βάρος, και ιδιαίτερα η αυξημένη κεντρική λιπώδης εναπόθεση, μπορεί να επιβαρύνει ορισμένες μεταβολικές και αναπαραγωγικές εκδηλώσεις.

Επομένως, όταν υπάρχει αυξημένο βάρος, η διαχείρισή του μπορεί να αποτελέσει έναν από τους θεραπευτικούς στόχους. Δεν είναι όμως ο μοναδικός στόχος και δεν είναι απαραίτητη προϋπόθεση για να υπάρξουν οφέλη από την αλλαγή τρόπου ζωής.

Η διεθνής οδηγία τονίζει ότι η βελτίωση της ποιότητας της διατροφής, της φυσικής δραστηριότητας και της μεταβολικής υγείας μπορεί να προσφέρει σημαντικά οφέλη ακόμη και όταν δεν υπάρχει απώλεια βάρους. Όταν επιδιώκεται απώλεια βάρους, αυτή θα πρέπει να γίνεται με εξατομικευμένο ενεργειακό έλλειμμα και μακροχρόνια υποστήριξη, χωρίς ακραίους περιορισμούς.

Εξίσου σημαντική μπορεί να είναι η πρόληψη περαιτέρω αύξησης του βάρους, η βελτίωση της κεντρικής λιπώδους εναπόθεσης και η βελτίωση των μεταβολικών δεικτών.

Και εδώ υπάρχει κάτι που δεν πρέπει να παραβλέπεται: το ΠΜΩΣ συνδέεται συχνά με αυξημένη δυσαρέσκεια για το σώμα, άγχος, καταθλιπτικά συμπτώματα και διαταραγμένη σχέση με το φαγητό. Για αυτό η συζήτηση για το βάρος πρέπει να γίνεται χωρίς στιγματισμό και χωρίς να μετατρέπεται η θεραπεία σε έναν διαρκή αγώνα απώλειας κιλών.

ΠΜΩΣ και συνοδά προβλήματα υγείας

Το ΠΜΩΣ δεν αφορά μόνο τον κύκλο και τη γονιμότητα. Η σύγχρονη αντιμετώπιση περιλαμβάνει την πρόληψη και την έγκαιρη αναγνώριση αρκετών συνοδών προβλημάτων.

Σακχαρώδης διαβήτης τύπου 2

Ο κίνδυνος διαταραχών του μεταβολισμού της γλυκόζης και σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2 είναι αυξημένος. Για αυτό χρειάζεται τακτική αξιολόγηση της γλυκαιμικής κατάστασης. 

Δυσλιπιδαιμία και καρδιαγγειακός κίνδυνος

Οι γυναίκες με ΠΜΩΣ μπορεί να εμφανίζουν συχνότερα διαταραχές του λιπιδαιμικού προφίλ, υπέρταση και άλλους καρδιομεταβολικούς παράγοντες κινδύνου. Για αυτό το λιπιδαιμικό προφίλ και η αρτηριακή πίεση αποτελούν σημαντικό μέρος της παρακολούθησης. 

Αυτό δε σημαίνει ότι κάθε γυναίκα με ΠΜΩΣ θα εμφανίσει καρδιαγγειακή νόσο. Σημαίνει ότι υπάρχει ένα παράθυρο πρόληψης, στο οποίο η διατροφή, η σωματική δραστηριότητα, η αρτηριακή πίεση, τα λιπίδια και ο γλυκαιμικός έλεγχος έχουν ιδιαίτερη σημασία.

Υπνική άπνοια

Η αποφρακτική υπνική άπνοια εμφανίζεται συχνότερα σε γυναίκες με ΠΜΩΣ, ακόμη και ανεξάρτητα από το ΔΜΣ. Ροχαλητό, μη αναζωογονητικός ύπνος, υπνηλία μέσα στην ημέρα ή επίμονη κόπωση αξίζουν αξιολόγηση από επαγγελματία υγείας.

Ψυχική υγεία

Τα συμπτώματα κατάθλιψης και άγχους είναι σημαντικά συχνότερα στις γυναίκες με ΠΜΩΣ. Η διεθνής οδηγία συστήνει έλεγχο για καταθλιπτικά συμπτώματα σε όλες τις ενήλικες και έφηβες με ΠΜΩΣ και έλεγχο για άγχος στις ενήλικες. 

Παράλληλα, χρειάζεται προσοχή για διαταραγμένη πρόσληψη τροφής, αρνητική εικόνα σώματος και χαμηλή αυτοεκτίμηση. Αυτά δεν είναι «δευτερεύοντα» προβλήματα και δεν πρέπει να αγνοούνται κατά την προσπάθεια αλλαγής διατροφής. 

Ενδομήτριο

Η χρόνια απουσία ωορρηξίας μπορεί να οδηγεί σε παρατεταμένη έκθεση του ενδομητρίου σε οιστρογόνα χωρίς την αντίστοιχη δράση της προγεστερόνης. Αυτό συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο υπερπλασίας του ενδομητρίου και, μακροπρόθεσμα, καρκίνου του ενδομητρίου.

Ο απόλυτος κίνδυνος παραμένει χαμηλός, αλλά η παρατεταμένη αμηνόρροια δεν πρέπει να αγνοείται. Η ρύθμιση του κύκλου και η κατάλληλη ιατρική αντιμετώπιση είναι σημαντικές. 

Ποια είναι η αντιμετώπιση του ΠΜΩΣ;

Δεν υπάρχει μία θεραπεία που να «θεραπεύει» οριστικά το ΠΜΩΣ. Η αντιμετώπιση εξαρτάται από τα συμπτώματα, τους μεταβολικούς παράγοντες κινδύνου, την ηλικία, την αναπαραγωγική κατάσταση, την πιθανότητα εγκυμοσύνης και τις προσωπικές προτεραιότητες κάθε γυναίκας.

Η σύγχρονη προσέγγιση περιλαμβάνει:

• αλλαγές στον τρόπο ζωής και τη διατροφή,

• σωματική δραστηριότητα,

• φαρμακευτική αγωγή όπου χρειάζεται,

• αντιμετώπιση των συμπτωμάτων υπερανδρογονισμού,

• ρύθμιση του κύκλου και προστασία του ενδομητρίου,

• αντιμετώπιση μεταβολικών παραγόντων κινδύνου,

• υποστήριξη της γονιμότητας όταν υπάρχει επιθυμία για εγκυμοσύνη,

• και φροντίδα της ψυχικής υγείας.

Η επιλογή των παρεμβάσεων θα πρέπει να γίνεται με κοινή λήψη αποφάσεων μεταξύ της γυναίκας και των επαγγελματιών υγείας που την παρακολουθούν. 

ΠΜΩΣ και διατροφή: υπάρχει συγκεκριμένη «δίαιτα»;

Αυτή είναι ίσως μία από τις συχνότερες ερωτήσεις.

Η απάντηση είναι όχι.

Μέχρι σήμερα δεν υπάρχουν επαρκή στοιχεία που να δείχνουν ότι ένα συγκεκριμένο διατροφικό μοντέλο ή μια συγκεκριμένη αναλογία υδατανθράκων, πρωτεΐνης και λιπαρών είναι ανώτερη από όλες τις υπόλοιπες για το ΠΜΩΣ όσον αφορά το βάρος, τον μεταβολισμό, τις ορμόνες, την αναπαραγωγική λειτουργία ή την ψυχική υγεία.

Η πιο πρόσφατη διεθνής οδηγία προτείνει βιώσιμη, υγιεινή διατροφή σύμφωνα με τις γενικές διατροφικές συστάσεις του πληθυσμού, προσαρμοσμένη στις προτιμήσεις, τις ανάγκες, τον πολιτισμικό και κοινωνικό περίγυρο και τους στόχους κάθε γυναίκας. 

Αυτό δε σημαίνει ότι η διατροφή δεν έχει σημαντικό ρόλο. Το αντίθετο.

Σημαίνει ότι ο ρόλος του διαιτολόγου δεν είναι να βρει «τη μία μαγική δίαιτα για το ΠΜΩΣ», αλλά να δημιουργήσει ένα διατροφικό πλάνο που μπορεί πραγματικά να ακολουθήσει η συγκεκριμένη γυναίκα μακροπρόθεσμα.

Ποιες διατροφικές στρατηγικές μπορούν να βοηθήσουν;

Παρότι δεν υπάρχει μία συγκεκριμένη δίαιτα που να υπερέχει, υπάρχουν ορισμένες πρακτικές αρχές που μπορούν να αποτελέσουν τη βάση μιας ισορροπημένης διατροφής.

1. Μη φοβάσαι τους υδατάνθρακες

Το ΠΜΩΣ και η ινσουλινοαντίσταση δε σημαίνουν ότι πρέπει να αποκλείσεις τους υδατάνθρακες.

Τρόφιμα όπως το ψωμί, οι πατάτες, το ρύζι, τα ζυμαρικά και τα φρούτα μπορούν να αποτελούν μέρος μιας ισορροπημένης διατροφής.

Πιο σημαντικό είναι η συνολική ποιότητα της διατροφής, η ποσότητα και η συχνότητα κατανάλωσης των τροφίμων, καθώς και ο τρόπος με τον οποίο οργανώνονται τα γεύματα μέσα στην ημέρα.

Είναι χρήσιμο να δίνουμε έμφαση σε πηγές υδατανθράκων που είναι πλούσιες σε διαιτητικές ίνες, όπως τα όσπρια, τα προϊόντα ολικής άλεσης, τα φρούτα και τα λαχανικά, στο πλαίσιο μιας συνολικά ισορροπημένης διατροφής.

Δεν υπάρχει όμως λόγος να αντιμετωπίζονται όλοι οι υδατάνθρακες ως «εχθρός».

2. Δώσε έμφαση στις διαιτητικές ίνες

Λαχανικά, φρούτα, όσπρια, προϊόντα ολικής άλεσης, ξηροί καρποί και σπόροι μπορούν να συμβάλλουν στην καλύτερη συνολική ποιότητα της διατροφής, στον κορεσμό και στην υγεία του καρδιομεταβολικού συστήματος.

Η έμφαση σε αυτά τα τρόφιμα είναι μια πολύ πιο χρήσιμη στρατηγική από την αυθαίρετη απαγόρευση ολόκληρων ομάδων τροφίμων.

3. Συμπεριέλαβε επαρκή πρωτεΐνη

Η επαρκής πρόσληψη πρωτεΐνης μπορεί να συμβάλλει στη διατήρηση της μυϊκής μάζας και στον κορεσμό και αποτελεί μέρος μιας ισορροπημένης διατροφής.

Πηγές μπορούν να είναι τα ψάρια, τα αυγά, τα γαλακτοκομικά, τα όσπρια, τα πουλερικά, το κρέας, η σόγια και άλλα φυτικά τρόφιμα, ανάλογα με τις διατροφικές προτιμήσεις.

4. Προτίμησε κυρίως ακόρεστα λιπαρά

Ελαιόλαδο, ξηροί καρποί, σπόροι, αβοκάντο και λιπαρά ψάρια μπορούν να αποτελούν μέρος μιας διατροφής που υποστηρίζει συνολικά την καρδιομεταβολική υγεία.

5. Μείωσε την υπερβολική κατανάλωση υπερεπεξεργασμένων τροφίμων

Δε χρειάζεται να απαγορεύσεις γλυκά, πίτσα ή άλλα τρόφιμα.

Η συνολική διατροφή έχει μεγαλύτερη σημασία από ένα μεμονωμένο τρόφιμο. Ωστόσο, όταν μεγάλο μέρος της καθημερινής πρόσληψης αποτελείται από τρόφιμα υψηλής ενεργειακής πυκνότητας και χαμηλής θρεπτικής αξίας, μπορεί να είναι δυσκολότερο να επιτευχθεί μια διατροφή που καλύπτει τις ανάγκες του οργανισμού και να υποστηριχθεί η γενικότερη μεταβολική υγεία.

Ο στόχος είναι βελτίωση της συνολιστακής διατροφής, όχι τελειότητα.

Χρειάζεται να χάσω βάρος για να βελτιωθεί το ΠΜΩΣ;

Όχι απαραίτητα.

Αν υπάρχει αυξημένο σωματικό βάρος, η διαχείρισή του μπορεί να βελτιώσει ορισμένες μεταβολικές και αναπαραγωγικές παραμέτρους. Όμως τα οφέλη ενός υγιεινού τρόπου ζωής δεν εξαρτώνται αποκλειστικά από τον αριθμό στη ζυγαριά. 

Η βελτίωση της φυσικής δραστηριότητας, της ποιότητας της διατροφής, της κεντρικού τύπου παχυσαρκίας, της φυσικής κατάστασης, της αρτηριακής πίεσης και του μεταβολικού προφίλ μπορεί να είναι σημαντική ακόμη και όταν το βάρος παραμένει σχετικά σταθερό.

Για μια γυναίκα με βάρος εντός των επιθυμητών ορίων, ο στόχος δεν είναι να χάσει κιλά, αλλά να διατηρήσει έναν υγιεινό τρόπο ζωής και να προλαμβάνει την υπερβολική αύξηση του βάρους.

Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό, γιατί η αντιμετώπιση του ΠΜΩΣ δεν πρέπει να μετατρέπεται σε έναν φαύλο κύκλο αυστηρών διαιτών, απώλειας βάρους και επαναπρόσληψης.

Η διεθνής οδηγία τονίζει ότι πρέπει να αποφεύγεται το weight stigma, δηλαδή η στιγματιστική αντιμετώπιση του σωματικού βάρους. 

ΠΜΩΣ και άσκηση

Η σωματική δραστηριότητα αποτελεί βασικό κομμάτι της αντιμετώπισης του ΠΜΩΣ.

Δεν έχει αποδειχθεί ότι ένα συγκεκριμένο είδος ή ένταση άσκησης είναι ανώτερο από όλα τα άλλα για τις ορμονικές, μεταβολικές ή αναπαραγωγικές εκδηλώσεις του ΠΜΩΣ. Αυτό που έχει μεγαλύτερη σημασία είναι να επιλεγεί μια μορφή κίνησης που είναι ασφαλής, ευχάριστη και μπορεί να διατηρηθεί μακροπρόθεσμα. 

Για τους ενήλικες, οι γενικές συστάσεις φυσικής δραστηριότητας περιλαμβάνουν τουλάχιστον 150–300 λεπτά μέτριας έντασης άσκησης την εβδομάδα ή 75–150 λεπτά έντονης άσκησης, σε συνδυασμό με μυϊκή ενδυνάμωση τουλάχιστον δύο ημέρες την εβδομάδα.

Για μεγαλύτερα οφέλη, συμπεριλαμβανομένης της μέτριας απώλειας βάρους ή της πρόληψης επαναπρόσληψης, μπορεί να χρειάζονται υψηλότερα επίπεδα δραστηριότητας. 

Αυτό όμως δε σημαίνει ότι μια γυναίκα που σήμερα δε γυμνάζεται πρέπει ξαφνικά να ξεκινήσει καθημερινά έντονη προπόνηση.

Λίγη κίνηση είναι καλύτερη από καθόλου.

Περπάτημα, ποδήλατο, χορός, κολύμβηση, ασκήσεις ενδυνάμωσης ή οποιαδήποτε άλλη δραστηριότητα μπορεί να ενταχθεί ρεαλιστικά στην καθημερινότητα έχουν θέση στη διαχείριση του ΠΜΩΣ.

ΠΜΩΣ και μετφορμίνη

Η μετφορμίνη είναι ένα φάρμακο που χρησιμοποιείται ευρέως στο σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2 και μπορεί να χρησιμοποιηθεί και σε γυναίκες με ΠΜΩΣ, κυρίως όταν υπάρχουν μεταβολικές ενδείξεις.

Η διεθνής οδηγία αναφέρει ότι η μετφορμίνη μπορεί να εξεταστεί σε ενήλικες με ΠΜΩΣ και ΔΜΣ ≥25 kg/m² για τη βελτίωση μεταβολικών παραμέτρων, όπως η ινσουλινοαντίσταση, η γλυκόζη και το λιπιδαιμικό προφίλ. Μπορεί να εξεταστεί και σε γυναίκες με χαμηλότερο ΔΜΣ, αλλά τα διαθέσιμα δεδομένα είναι πιο περιορισμένα. 

Η μετφορμίνη δεν είναι συμπλήρωμα διατροφής και δεν πρέπει να λαμβάνεται αυθαίρετα.

Μπορεί να προκαλέσει γαστρεντερικές ανεπιθύμητες ενέργειες, ενώ η μακροχρόνια χρήση μπορεί να συνδέεται με χαμηλότερα επίπεδα βιταμίνης Β12 σε ορισμένα άτομα, ιδιαίτερα όταν υπάρχουν και άλλοι παράγοντες κινδύνου.

Ο ρόλος του διαιτολόγου εδώ είναι σημαντικός, αλλά διαφορετικός από εκείνον του γιατρού: ο διαιτολόγος μπορεί να βοηθήσει στη διατροφική υποστήριξη και στην αντιμετώπιση πιθανών γαστρεντερικών ενοχλήσεων, αλλά η απόφαση για την έναρξη ή αλλαγή της φαρμακευτικής αγωγής ανήκει στον θεράποντα ιατρό.

Και τι γίνεται με την ινοσιτόλη;

Η ινοσιτόλη έχει γίνει ιδιαίτερα δημοφιλής τα τελευταία χρόνια και συχνά παρουσιάζεται ως «απαραίτητο» συμπλήρωμα για το ΠΜΩΣ.

Η επιστημονική εικόνα είναι πιο συγκρατημένη.

Η διεθνής οδηγία αναφέρει ότι η ινοσιτόλη μπορεί να εξεταστεί με βάση τις προτιμήσεις της γυναίκας, καθώς έχει περιορισμένο κίνδυνο και μπορεί να βελτιώσει ορισμένους μεταβολικούς δείκτες. Ωστόσο, τα κλινικά οφέλη του σε σημαντικά χαρακτηριστικά του ΠΜΩΣ, όπως η ωορρηξία, η τριχοφυΐα ή το σωματικό βάρος, φαίνεται να είναι περιορισμένα. 

Επιπλέον, δεν υπάρχει σήμερα επαρκής ποιότητα δεδομένων ώστε να συστήνεται συγκεκριμένος τύπος, δόση ή συνδυασμός ινοσιτόλης για όλες τις γυναίκες με ΠΜΩΣ. Η ποιότητα και η περιεκτικότητα των συμπληρωμάτων μπορεί επίσης να διαφέρουν από προϊόν σε προϊόν.

Επομένως, η ινοσιτόλη δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως υποχρεωτικό συμπλήρωμα για κάθε γυναίκα με ΠΜΩΣ. Όταν χρησιμοποιείται, καλό είναι να το γνωρίζει και ο θεράπων ιατρός.

ΠΜΩΣ και φάρμακα για το βάρος

Σε γυναίκες με αυξημένο σωματικό βάρος, μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις να εξεταστεί φαρμακευτική θεραπεία για τη διαχείριση του βάρους, σύμφωνα με τις γενικές ενδείξεις που ισχύουν για τον πληθυσμό.

Η διεθνής οδηγία αναφέρει ότι φάρμακα όπως η λιραγλουτίδη και η σεμαγλουτίδη, καθώς και η ορλιστάτη μπορούν να εξεταστούν σε ενήλικες με ΠΜΩΣ και αυξημένο βάρος, σε συνδυασμό με ενεργή παρέμβαση στον τρόπο ζωής. 

Ωστόσο, τα φάρμακα αυτά δεν αποτελούν «θεραπεία του ΠΜΩΣ» με την έννοια ότι διορθώνουν όλες τις εκδηλώσεις του συνδρόμου.

Χρειάζεται επίσης ιδιαίτερη προσοχή όταν υπάρχει πιθανότητα εγκυμοσύνης. Όταν χρησιμοποιούνται αγωνιστές GLP-1 σε γυναίκες που μπορεί να μείνουν έγκυες, χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή ως προς την αντισύλληψη και τον προγραμματισμό εγκυμοσύνης, σύμφωνα με τις οδηγίες για το συγκεκριμένο φάρμακο και την ιατρική καθοδήγηση.

Επιπλέον, κατά τη λήψη αυτών των φαρμάκων χρειάζεται ιατρική παρακολούθηση, καθώς μπορεί να εμφανιστούν ανεπιθύμητες ενέργειες και η διαχείριση του βάρους μπορεί να απαιτεί μακροχρόνια προσέγγιση.

ΠΜΩΣ και γονιμότητα

Το ΠΜΩΣ αποτελεί μία από τις συχνότερες αιτίες διαταραχής της ωορρηξίας και μπορεί να δυσκολέψει τη σύλληψη.

Αυτό όμως δε σημαίνει ότι μια γυναίκα με ΠΜΩΣ δεν μπορεί να αποκτήσει παιδί.

Όταν υπάρχει επιθυμία για εγκυμοσύνη, η αντιμετώπιση προσαρμόζεται στον στόχο της γονιμότητας. Η σύγχρονη οδηγία αναφέρει τη λετροζόλη ως θεραπεία πρώτης επιλογής για πρόκληση ωορρηξίας σε γυναίκες με ανωορρηκτική υπογονιμότητα λόγω ΠΜΩΣ, όταν δεν υπάρχουν άλλοι παράγοντες υπογονιμότητας που να αλλάζουν τη θεραπευτική προσέγγιση.

Άλλες φαρμακευτικές ή υποβοηθούμενες τεχνικές μπορεί να χρησιμοποιηθούν όταν χρειάζεται.

Η διατροφική παρέμβαση πριν από την εγκυμοσύνη μπορεί επίσης να συμβάλει στη βελτιστοποίηση της γενικότερης υγείας, της διαχείρισης του βάρους όπου χρειάζεται, της γλυκαιμικής κατάστασης, της αρτηριακής πίεσης, της διατροφικής επάρκειας, της φυσικής δραστηριότητας και του ύπνου.

Τι μπορεί να κάνει ο διαιτολόγος σε μια γυναίκα με ΠΜΩΣ;

Ο ρόλος του διαιτολόγου δεν είναι να δώσει απλώς μια «δίαιτα για πολυκυστικές».

Μια ολοκληρωμένη διατροφική παρέμβαση μπορεί να περιλαμβάνει:

Αξιολόγηση της διατροφικής πρόσληψης και των συνηθειών, ώστε να εντοπιστούν πραγματικές διατροφικές ανάγκες και όχι απλώς να επιβληθούν περιορισμοί.

Αξιολόγηση του σωματικού βάρους και της σύστασης σώματος, όταν αυτό είναι χρήσιμο και με τρόπο που δεν ενισχύει το στίγμα γύρω από το βάρος.

Αξιολόγηση της μεταβολικής εικόνας, σε συνεργασία με τον γιατρό, λαμβάνοντας υπόψη γλυκόζη, HbA1c, OGTT, λιπίδια, αρτηριακή πίεση και άλλους παράγοντες κινδύνου.

Εξατομίκευση της διατροφής, ανάλογα με τις ανάγκες, τις προτιμήσεις, τον τρόπο ζωής και τους στόχους της γυναίκας.

Βελτίωση της ποιότητας των υδατανθράκων και της συνολικής ποιότητας της διατροφής, χωρίς αδικαιολόγητους αποκλεισμούς.

Οργάνωση των γευμάτων, ώστε να είναι διατροφικά πλήρη, χορταστικά και πρακτικά για την καθημερινότητα.

Επαρκή πρόσληψη πρωτεΐνης και διαιτητικών ινών, στο πλαίσιο μιας ισορροπημένης διατροφής.

Υποστήριξη στη διαχείριση του βάρους, όταν η γυναίκα επιθυμεί και χρειάζεται να δουλέψει προς αυτή την κατεύθυνση.

Υποστήριξη της σχέσης με το φαγητό, ιδιαίτερα όταν υπάρχει ιστορικό αυστηρών διαιτών, υπερφαγίας, ενοχών ή διαταραγμένης πρόσληψης τροφής.

Συνεργασία με άλλους επαγγελματίες υγείας, όταν υπάρχουν προβλήματα που ξεπερνούν το πεδίο της διατροφής.

Αυτό είναι ίσως και το σημαντικότερο: η διατροφική παρέμβαση πρέπει να προσαρμόζεται στη γυναίκα και όχι η γυναίκα στη δίαιτα.

Τι δε χρειάζεται να κάνεις επειδή έχεις ΠΜΩΣ

Δε χρειάζεται να κόψεις όλους τους υδατάνθρακες.

Δε χρειάζεται να αποκλείσεις τη γλουτένη αν δεν υπάρχει κοιλιοκάκη ή άλλη ιατρική ένδειξη.

Δε χρειάζεται να αποκλείσεις τα γαλακτοκομικά αν τα ανέχεσαι και αποτελούν μέρος μιας ισορροπημένης διατροφής.

Δε χρειάζεται να ακολουθείς υποχρεωτικά keto ή διαλειμματική νηστεία.

Δε χρειάζεται να παίρνεις ινοσιτόλη επειδή «όλες οι γυναίκες με ΠΜΩΣ παίρνουν».

Δε χρειάζεται να χάσεις ένα συγκεκριμένο ποσοστό του σωματικού σου βάρους για να θεωρηθεί ότι «θεραπεύεις» το ΠΜΩΣ.

Και κυρίως, δε χρειάζεται να κατηγορείς τον εαυτό σου επειδή έχεις ΠΜΩΣ.

Το σύνδρομο είναι μια σύνθετη βιολογική κατάσταση και όχι αποτέλεσμα έλλειψης θέλησης ή «κακής διατροφής».

Τι αξίζει να παρακολουθεί μια γυναίκα με ΠΜΩΣ;

Επειδή το ΠΜΩΣ είναι μια χρόνια κατάσταση, η παρακολούθηση δεν τελειώνει με τη διάγνωση.

Ανάλογα με την ηλικία, το ιστορικό και τους παράγοντες κινδύνου, μπορεί να χρειάζεται να παρακολουθούνται:

• ο εμμηνορρυσιακός κύκλος και η ωορρηξία, 

• η αρτηριακή πίεση, 

• το λιπιδαιμικό προφίλ, 

• η γλυκαιμική κατάσταση, 

• το σωματικό βάρος και ιδιαίτερα η κεντρική λιπώδης εναπόθεση, 

• συμπτώματα υπνικής άπνοιας, 

• συμπτώματα κατάθλιψης και άγχους, 

• η σχέση με το φαγητό και η εικόνα σώματος, 

• η αναπαραγωγική υγεία και η γονιμότητα, 

• και η υγεία του ενδομητρίου όταν υπάρχει παρατεταμένη αμηνόρροια. 

Δε χρειάζονται όλες οι γυναίκες όλες τις εξετάσεις με την ίδια συχνότητα. Η παρακολούθηση πρέπει να προσαρμόζεται στον ατομικό κίνδυνο.

Συμπερασματικά, το Πολυενδοκρινικό Μεταβολικό Ωοθηκικό Σύνδρομο είναι πολύ περισσότερο από «πολυκυστικές ωοθήκες».

Πρόκειται για μια σύνθετη ενδοκρινική και μεταβολική κατάσταση που μπορεί να επηρεάσει τον εμμηνορρυσιακό κύκλο, την ωορρηξία, τα ανδρογόνα, τη γονιμότητα, τον μεταβολισμό της γλυκόζης και των λιπιδίων, το σωματικό βάρος, το δέρμα, τον ύπνο και την ψυχική υγεία. Η αλλαγή της ονομασίας σε ΠΜΩΣ το 2026 αντανακλά ακριβώς αυτή την ευρύτερη κατανόηση της πάθησης. 

Η αντιμετώπισή του δε βασίζεται σε μία «μαγική» δίαιτα.

Η σύγχρονη επιστημονική προσέγγιση δίνει έμφαση σε έναν υγιεινό, βιώσιμο τρόπο ζωής, προσαρμοσμένο στις ανάγκες και τις προτιμήσεις κάθε γυναίκας. Δεν έχει αποδειχθεί ότι κάποια συγκεκριμένη σύνθεση διατροφής είναι ανώτερη από όλες τις άλλες, ενώ τα οφέλη ενός υγιεινού τρόπου ζωής υπάρχουν ακόμη και όταν δεν υπάρχει απώλεια βάρους. 

Όταν υπάρχει αυξημένο βάρος και η γυναίκα επιθυμεί να το διαχειριστεί, η απώλεια βάρους μπορεί να προσφέρει σημαντικά μεταβολικά και σε ορισμένες περιπτώσεις αναπαραγωγικά οφέλη. Ωστόσο, η θεραπεία δεν πρέπει να περιορίζεται στη ζυγαριά. 

Γιατί στο ΠΜΩΣ ο στόχος δεν είναι να ακολουθήσεις την τέλεια δίαιτα. Είναι να βρεις τον τρόπο φροντίδας που μπορείς πραγματικά να διατηρήσεις — και που υποστηρίζει όχι μόνο τον κύκλο και το βάρος σου, αλλά τη συνολική σου υγεία.

Βασικές πηγές

1. Monash Centre for Health Research and Implementation (MCHRI). International Evidence-based Guideline for the Assessment and Management of Polyendocrine Metabolic Ovarian Syndrome (PMOS). Monash University.
   https://www.monash.edu/medicine/mchri/pcos/guideline

2. Teede HJ, Tay CT, Laven J, et al., on behalf of the International PCOS Network. International Evidence-based Guideline for the Assessment and Management of Polycystic Ovary Syndrome 2023. Monash University, 2023.
   https://doi.org/10.26180/24003834.v1

3. Teede HJ, Tay CT, Laven J, et al. Recommendations from the 2023 International Evidence-based Guideline for the Assessment and Management of Polyendocrine Metabolic Ovarian Syndrome. American Society for Reproductive Medicine (ASRM).
   https://www.asrm.org/practice-guidance/practice-committee-documents/recommendations-from-the-2023-international-evidence-based-guideline-for-the-assessment-and-management-of-polyendocrine-metabolic-ovarian-syndrome-2023/

4. Mousa A, Tay CT, Teede H. Technical Report for the 2023 International Evidence-based Guideline for the Assessment and Management of Polycystic Ovary Syndrome: 2023 Update. Monash University, 2023.
   https://doi.org/10.26180/23625288.v1